Облитерлеуші атеросклероз

Тарылу қан ағымын бұзады, тіндердің оттегі жетіспеушілігіне әкеледі, көбінесе төменгі аяқ-қол тамырлары зақымданады. Емделмеген жағдайда облитерлеуші атеросклероз үдеп, гангрена және жүрек-қантамырлық асқынулар қаупін арттырады.

Себептері

Облитерлеуші атеросклероз артерия қабырғасының өзгерістері мен қауіп факторларының әсерінен дамиды, бұл майлы бляшкалардың түзілуін жылдамдатады. Ауру бастапқы кезеңдерде симптомсыз өтуі мүмкін, бірақ артериялардың біртіндеп тарылуы қан айналымының бұзылуына, тіндердің оттегі тапшылығына, төменгі аяқ-қолдардың зақымдануына әкеледі.

Негізгі қауіп факторлары:

• Жас ерекшелігі — 50 жастан кейін ауру қаупі артады, артериялар серпімділігін жоғалтады, зат алмасу баяулайды;
• Жыныс — ер адамдар ерте жаста жиі ауырады, әйелдерде менопаузадан кейін жиілейді;
• Темекі шегу — никотин мен шайыр эндотелийді зақымдап, бляшкалардың түзілуін жылдамдатады;
• Холестериннің жоғары деңгейі — қандағы липидтердің артық болуы тамыр қабырғасында жиналуға әкеледі;
• Артериялық гипертензия — жоғары қысым тамыр қабырғасын зақымдап, тромбоз қаупін арттырады;
• Қант диабеті — глюкоза алмасуының бұзылуы тамырлардың деградациясын жеделдетеді;
• Семіздік — артық салмақ тамырларға жүктемені арттырып, метаболизмді бұзады;
• Қозғалыс аздығы — қан айналымын нашарлатып, холестериннің жиналуына ықпал етеді;
• Дұрыс емес тамақтану — қаныққан майлар мен тұздың артық болуы липидтер мен қысымды көтереді;
• Тұқымқуалаушылық — жүрек-қантамыр аурулары бар туыстар болса, қауіп жоғарылайды.

Осы факторлардың әсері артериялардың біртіндеп тарылуына, қанмен қамтамасыз етудің төмендеуіне, жүру кезінде ауырсынуға әкеледі. Қауіп факторларын бақылау және тұрақты тексерулер аурудың үдеуін баяулатады.

Облитерлеуші атеросклероз симптомдары

Төменгі аяқ-қолдардың облитерлеуші атеросклерозы біртіндеп дамиды. Ерте кезеңдерде симптомдар байқалмауы мүмкін. Уақыт өте артериялардың тарылуы қан айналымын бұзып, аяқ-қолдардың жағдайына әсер етеді. Белгілер жүктеме кезінде күшейеді: ауырсыну, шаршау, аяқтың салқындауы, жаралардың баяу жазылуы.

Негізгі белгілер:

• Жүру кезінде ауырсыну — аяқта, бөкседе, табанда пайда болып, тыныштықта басылады. Ұзақ жүргенде күшейеді.
• Аяқта ауырлық пен шаршау — жүктемеден кейін пайда болады, демалғаннан кейін де сақталуы мүмкін.
• Терінің салқындауы мен бозаруы — қан айналымының жеткіліксіздігімен байланысты.
• Аяқ тамырларындағы әлсіз пульс — қан ағымының төмендеуін көрсетеді.
• Ұю, шаншу, құрысу — тіндердің оттегі жетіспеушілігінен болады.
• Жаралардың баяу жазылуы — тері трофикасының бұзылуы.
• Терінің түсінің өзгеруі — көгеру немесе бозару байқалады.
• Аяқтың тұрақты салқындауы — микроциркуляцияның бұзылуын көрсетеді.

Кеш кезеңдерде жаралар, некроз, гангрена дамуы мүмкін. Ерте диагностика асқынулардың алдын алады.

Кезеңдері

Ауру артериялардың тарылу деңгейіне және зақымдану аймағына байланысты жіктеледі.

Зақымдану орналасуына қарай:

• Аорта және мықын артериялары — үлкен тамырлардың тарылуы аяқ-қол қан айналымын бұзады;
• Сан және балтыр артериялары — жүру кезінде ауырсыну, әлсіздік;
• Табан және ұсақ тамырлар — трофикалық өзгерістер, жаралар.

Тарылу дәрежесі:

1. Жеңіл — 50%-дан аз тарылу, симптомдар әлсіз;
2. Орташа — шамамен 70% тарылу, жүру кезінде ауырсыну;
3. Ауыр — 70%-дан жоғары тарылу, тұрақты ауырсыну, асқыну қаупі жоғары.

Ауру ағымы:

• Баяу үдемелі — симптомдар біртіндеп күшейеді;
• Жылдам үдемелі — қысқа уақытта нашарлау, асқыну қаупі жоғары.

Бұл жіктеу ем тактикасын таңдауға көмектеседі.

Диагностика

Диагностика анамнез жинау және қараудан басталады. Дәрігер шағымдарды бағалап, пульсті тексереді, қан қысымын өлшейді. Кейін аспаптық әдістер қолданылады:

• Тамырлардың ультрадыбыстық дуплексті сканерлеуі — қан ағымын және тарылуды анықтайды;
• Допплерография — қан айналымын бағалайды;
• Ангиография — тамырларды нақты визуализациялау.

Қан талдаулары холестерин, триглицеридтер, қабыну көрсеткіштерін анықтауға көмектеседі. Бұл кешенді тәсіл диагноз қоюға және емді жоспарлауға мүмкіндік береді.

Емі

Ем аурудың дәрежесіне байланысты кешенді түрде жүргізіледі. Мақсаты — қан айналымын жақсарту және асқынудың алдын алу.

Консервативті ем

• Дәрілік терапия — қан айналымын жақсартатын, қан ұюын азайтатын препараттар;
• Қауіп факторларын бақылау — қысым, қант, холестерин;
• Өмір салтын түзету — дұрыс тамақтану, қозғалыс, темекіден бас тарту;
• Тамырларды бақылау — УДЗ және дәрігер бақылауы.

Хирургиялық ем

• Ангиопластика және стенттеу;
• Шунттау және эндартерэктомия;
• Оңалту шаралары.

Ем аурудың үдеуін баяулатып, қан айналымын қалпына келтіруге көмектеседі.

Болжам және алдын алу

Болжам аурудың сатысына және емнің уақтылы басталуына байланысты. Ерте кезеңде бақылау арқылы жағдайды тұрақтандыруға болады. Ауыр жағдайда асқынулар дамуы мүмкін.

Алдын алу:

• Қан қысымын, холестеринді бақылау;
• Дұрыс тамақтану;
• Темекіден бас тарту;
• Белсенді өмір салты;
• Тұрақты медициналық тексерулер.

Бұл шаралар аурудың дамуын баяулатады.

Алматыда қайда емдейді?

Облитерлеуші атеросклероз кезінде тамыр хирургіне жүгіну қажет. Алматыдағы On Clinic орталығында диагностика және ем жүргізіледі.

• Консервативті терапия;
• Қалпына келтіру бағдарламасы;

Жараларды өңдеу, тіндерді тазалау да жүргізіледі. Ем жеке жоспар бойынша жүзеге асады және бір орталықта толық қызмет көрсетіледі.